Categorieën van betrokkenen zijn de groepen mensen van wie je persoonsgegevens verwerkt: klanten, prospecten, personeel, sollicitanten enzovoort. De GDPR (in Nederland ook AVG genoemd) verplicht je ze per verwerkingsactiviteit te omschrijven in je verwerkingsregister. Ze beantwoorden een eenvoudige vraag waar je register, je contracten en je risicoanalyses steeds op terugkomen: van wie zijn deze gegevens?
Wat is een betrokkene?
Volgens artikel 4, punt 1, GDPR zijn persoonsgegevens alle informatie over een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon. Die persoon is de betrokkene. Een betrokkene is altijd een levende persoon, nooit een bedrijf: de contactpersoon bij een zakelijke klant is een betrokkene, het bedrijf zelf niet.
Een categorie van betrokkenen groepeert betrokkenen die in dezelfde positie staan tegenover je organisatie. De GDPR geeft geen vaste lijst; je omschrijft de groepen die in je eigen verwerkingen voorkomen.
Waar vraagt de GDPR ze?
In je verwerkingsregister (artikel 30)
Artikel 30, lid 1, onder c, GDPR verplicht dat het register van verwerkingsactiviteiten van een verwerkingsverantwoordelijke “een beschrijving van de categorieën van betrokkenen en van de categorieën van persoonsgegevens” bevat. Voor elke verwerkingsactiviteit in je register vermeld je dus over wie het gaat en welke gegevens je gebruikt.
Veel kleine bedrijven denken dat ze vrijgesteld zijn omdat ze minder dan 250 werknemers hebben. De uitzondering in artikel 30, lid 5, geldt niet voor verwerkingen die niet incidenteel zijn, zoals de loonadministratie, de klantenadministratie of de facturatie, dus in de praktijk houdt bijna elk bedrijf een register bij. Zie GDPR-register: moet ik er een hebben?.
In een verwerkersovereenkomst (artikel 28)
Werkt een verwerker voor je, dan moet de overeenkomst onder meer “het soort persoonsgegevens en de categorieën van betrokkenen” vermelden (artikel 28, lid 3, GDPR). Het eigen register van de verwerker onder artikel 30, lid 2, noemt de betrokkenen niet, de overeenkomst wel. Zie Wat is een verwerkersovereenkomst?.
In een melding van een datalek (artikel 33)
Meld je een datalek aan de toezichthouder, dan vermeld je waar mogelijk de categorieën van betrokkenen en, bij benadering, het aantal betrokkenen (artikel 33, lid 3, onder a, GDPR). Een register dat per proces al de groepen noemt, maakt die omschrijving veel sneller.
In een DPIA
Een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) beschrijft de verwerking, ook over wie ze gaat. In hun richtsnoeren over DPIA’s (WP248, overgenomen door de EDPB) noemen de Europese toezichthouders gegevens over kwetsbare betrokkenen, zoals kinderen, werknemers, patiënten en ouderen, als een van de criteria die op een hoog risico wijzen.
Categorieën van betrokkenen, van persoonsgegevens en bijzondere categorieën
Drie termen die op elkaar lijken maar iets anders betekenen:
- Categorieën van betrokkenen: van wie. Bijvoorbeeld klanten, sollicitanten, patiënten.
- Categorieën van persoonsgegevens: welke gegevens. Bijvoorbeeld contactgegevens, betaalgegevens, een cv.
- Bijzondere categorieën van persoonsgegevens: de gevoelige soorten uit artikel 9 GDPR, zoals gezondheidsgegevens, godsdienstige overtuiging of vakbondslidmaatschap, die je alleen onder een specifieke uitzondering mag verwerken.
Een wervingsproces gaat bijvoorbeeld over de categorie van betrokkenen sollicitanten, de categorieën van persoonsgegevens contactgegevens, cv en gespreksnotities, en normaal geen bijzondere categorieën.
Voorbeelden voor kleine en middelgrote bedrijven
| Verwerkingsactiviteit | Typische categorieën van betrokkenen |
|---|---|
| Klantenadministratie en facturatie | Klanten, contactpersonen bij zakelijke klanten |
| Nieuwsbrief en promotie | Klanten, prospecten, abonnees van de nieuwsbrief |
| Webshopaccounts | Geregistreerde gebruikers |
| Websitestatistieken en contactformulier | Websitebezoekers |
| Loonadministratie en personeelsdossiers | Personeel |
| Werving | Sollicitanten |
| Dossiers bewaren na vertrek | Voormalig personeel |
| Werken met freelancers of stagiairs | Externe medewerkers, stagiairs |
| Zorg of behandeling | Patiënten |
Sectorspecifieke groepen zoals gasten, leerlingen, huurders of leden horen in de lijst wanneer dat de mensen zijn met wie je echt te maken hebt.
Hoe kies je de juiste categorieën?
- Werk per verwerkingsactiviteit. Noem de categorieën per proces, niet één keer voor het hele bedrijf. Dezelfde persoon kan in verschillende processen in verschillende categorieën vallen.
- Benoem de echte groep. “Klanten” volstaat niet voor een nieuwsbrief die ook naar prospecten gaat, en “personeel” klopt niet voor een wervingsproces.
- Wees specifiek waar het risico verschilt. Noem kinderen, patiënten of andere kwetsbare groepen apart, omdat ze de beoordeling van de verwerking veranderen.
- Blijf consequent. Gebruik dezelfde namen in je register, je privacyverklaring en je verwerkersovereenkomsten.
- Herbekijk ze bij veranderingen. Een nieuwe dienst, een nieuwe doelgroep of een nieuw systeem kan een categorie toevoegen.
GDPRWise stelt de processen, data items en categorieën van betrokkenen voor je sector voor en zet ze in je GDPR-register en je privacyverklaring.